Stxumb’anil b’oj ya’lob’al smay stxolil ab’xub’al Popti’ (Lectura-comprensión lectora)
(No se muestran 5 ediciones intermedias de 2 usuarios) | |||
Línea 1: | Línea 1: | ||
{{Navegador DIGEBI 7 sub}} | {{Navegador DIGEBI 7 sub}} | ||
− | {{DISPLAYTITLE:Stxumb’anil b’oj ya’lob’al smay stxolil ab’xub’al Popti’ Lectura-comprensión lectora}} | + | {{DISPLAYTITLE:Stxumb’anil b’oj ya’lob’al smay stxolil ab’xub’al Popti’ (Lectura-comprensión lectora)}} |
[[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' p(149).png|right|250px]] | [[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' p(149).png|right|250px]] | ||
__TOC__ | __TOC__ | ||
<div style="clear:both"></div> | <div style="clear:both"></div> | ||
− | ==Ilb’eh | + | ==Ilb’eh== |
#Xa huhuj yu nixhtej unin stxumnuj tzet chila’ sat hum. | #Xa huhuj yu nixhtej unin stxumnuj tzet chila’ sat hum. | ||
#Ta k’ul spaj cha’a’ nixhtej unin yib’anhiloj tzet chila’ sat te’ hum. | #Ta k’ul spaj cha’a’ nixhtej unin yib’anhiloj tzet chila’ sat te’ hum. | ||
Línea 56: | Línea 56: | ||
#¿Tzet hunujxa chu he yalni yib’anhilojti’? | #¿Tzet hunujxa chu he yalni yib’anhilojti’? | ||
− | ==B’eti’xin chu janihayoj maka ko q’amb’en hej tzetet tet nixhtej unin, yaj xhjila ta mat tx’ihaloj spaj hun tzet xko q’amb’e tetti’ | + | ==B’eti’xin chu janihayoj maka ko q’amb’en hej tzetet tet nixhtej unin, yaj xhjila ta mat tx’ihaloj spaj hun tzet xko q’amb’e tetti’== |
''Responde preguntas directas de respuesta simple.'' | ''Responde preguntas directas de respuesta simple.'' | ||
[[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' mujer.png|right|110px]] | [[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' mujer.png|right|110px]] | ||
Línea 127: | Línea 127: | ||
Ti’nanhxin yab’ sb’a xax jil yeb’al munil, ja’a’wejay yaq’b’il hej txoltzoti’, haxinwal stxumu’luj nixhtej unin. | Ti’nanhxin yab’ sb’a xax jil yeb’al munil, ja’a’wejay yaq’b’il hej txoltzoti’, haxinwal stxumu’luj nixhtej unin. | ||
− | ==Sta’we hej q’amb’eb’al kanheb’ maka howeb’ semk’ob’al xhja’a’koj stz’ajoj yu jilni tato xax skuyiloj tzet xhko yetet, hune’nhexin t’inhan yekoj. (Skab’ b’oj Syox Majan) | + | <div style="clear:both"></div> |
+ | ==Sta’we hej q’amb’eb’al kanheb’ maka howeb’ semk’ob’al xhja’a’koj stz’ajoj yu jilni tato xax skuyiloj tzet xhko yetet, hune’nhexin t’inhan yekoj. (Skab’ b’oj Syox Majan)== | ||
''Responde preguntas de selección múltiple con 4 y 5 distractores. (Niveles II y III)'' | ''Responde preguntas de selección múltiple con 4 y 5 distractores. (Niveles II y III)'' | ||
[[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' hombre y mujer.png|right|105px]] | [[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' hombre y mujer.png|right|105px]] | ||
Línea 168: | Línea 169: | ||
Ta chuhi, chakoj ya’ kuywahom yaq’b’ilxa hej yeb’al hakti’. | Ta chuhi, chakoj ya’ kuywahom yaq’b’ilxa hej yeb’al hakti’. | ||
− | ==Xa hu sta’wen hej q’amb’eb’al ek’b’alxa hune’ txol tzoti’ ch’oknikoj yu ya’ni spaj | + | ==Xa hu sta’wen hej q’amb’eb’al ek’b’alxa hune’ txol tzoti’ ch’oknikoj yu ya’ni spaj== |
''Responde preguntas que requieren más de una oración.'' | ''Responde preguntas que requieren más de una oración.'' | ||
[[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' mujer.png|right|110px]] | [[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' mujer.png|right|110px]] | ||
Línea 193: | Línea 194: | ||
#Awejay hunujxa yeb’al haka’ti’. | #Awejay hunujxa yeb’al haka’ti’. | ||
− | ==Xa stxumu b’ojxin xa hu syijyen hunuj tzet xhchejlax yub’ tz’ib’nheb’il sat hum | + | ==Xa stxumu b’ojxin xa hu syijyen hunuj tzet xhchejlax yub’ tz’ib’nheb’il sat hum== |
''Comprende y sigue instrucciones escritas'' | ''Comprende y sigue instrucciones escritas'' | ||
[[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' mujer.png|right|110px]] | [[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' mujer.png|right|110px]] | ||
Línea 222: | Línea 223: | ||
Ta xhjila, mat tx’ihaloj chejb’anile xko tz’ib’nhe, yuxinto kaw yilal ta smunlanhe ya’ kuywahom yaq’b’ilxa. | Ta xhjila, mat tx’ihaloj chejb’anile xko tz’ib’nhe, yuxinto kaw yilal ta smunlanhe ya’ kuywahom yaq’b’ilxa. | ||
− | ==Xa hu stxumnujiloj tzet jilot maktaj q’a’ ch’a’lax syilalil xhb’ina sat hunuj teq’an tzoti’ | + | <div style="clear:both"><!div> |
+ | ==Xa hu stxumnujiloj tzet jilot maktaj q’a’ ch’a’lax syilalil xhb’ina sat hunuj teq’an tzoti’== | ||
''Establece caracterÌsticas del o la personaje principal de un relato.'' | ''Establece caracterÌsticas del o la personaje principal de un relato.'' | ||
[[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' hombre y mujer.png|right|105px]] | [[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' hombre y mujer.png|right|105px]] | ||
Línea 247: | Línea 249: | ||
#Awejay hunujxa ik’ti’ kat he yilni mak q’a’ ch’a’lax b’inahoj. | #Awejay hunujxa ik’ti’ kat he yilni mak q’a’ ch’a’lax b’inahoj. | ||
− | ==Xa hu stxumnujiltoj maka yalnoj tzet jilot maktaj skab’ ay syilalil ahayoj sat te’ hum yul hunuj teq’an tzoti’ | + | ==Xa hu stxumnujiltoj maka yalnoj tzet jilot maktaj skab’ ay syilalil ahayoj sat te’ hum yul hunuj teq’an tzoti’== |
''Establece características de los personajes secundarios.'' | ''Establece características de los personajes secundarios.'' | ||
[[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' hombre y mujer.png|right|105px]] | [[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' hombre y mujer.png|right|105px]] | ||
Línea 271: | Línea 273: | ||
#Tzet munilal chu maktaj xhjalti’? | #Tzet munilal chu maktaj xhjalti’? | ||
− | ==Xa hu stxumnujiloj tzetaj smajanil maka tzet xhtit sataj hunujxa tzet xhjub’ | + | ==Xa hu stxumnujiloj tzetaj smajanil maka tzet xhtit sataj hunujxa tzet xhjub’== |
''Establece secuencias espaciales.'' | ''Establece secuencias espaciales.'' | ||
[[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' mujer.png|right|110px]] | [[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' mujer.png|right|110px]] | ||
Línea 287: | Línea 289: | ||
#Yewej yinh he q’ab’ wet b’ay ay hunun txukut xwa’ he kuyu’ ti’nanhan. | #Yewej yinh he q’ab’ wet b’ay ay hunun txukut xwa’ he kuyu’ ti’nanhan. | ||
− | ==Xa hu stxumnujiloj sq’inalil b’ay chija’ sb’a hunuj tzetet chil sat hunuj hum | + | ==Xa hu stxumnujiloj sq’inalil b’ay chija’ sb’a hunuj tzetet chil sat hunuj hum== |
''Establece secuencias temporales.'' | ''Establece secuencias temporales.'' | ||
[[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' mujer.png|right|110px]] | [[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' mujer.png|right|110px]] | ||
Línea 298: | Línea 300: | ||
Wal ti’nanhxin, xhko munlanhe’ hune’ti’ ho’ ho’taj yechq’inalil (minuto), ta machoj mataj ch’elojkoj ko munil. | Wal ti’nanhxin, xhko munlanhe’ hune’ti’ ho’ ho’taj yechq’inalil (minuto), ta machoj mataj ch’elojkoj ko munil. | ||
− | ==Xa huhuj yu yokoj tuknuj stxumunujiloj hej tzetet kat yalnoj tzet chiltij yul swi’ | + | ==Xa huhuj yu yokoj tuknuj stxumunujiloj hej tzetet kat yalnoj tzet chiltij yul swi’== |
''Realiza inferencias.'' | ''Realiza inferencias.'' | ||
[[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' mujer.png|right|110px]] | [[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' mujer.png|right|110px]] | ||
Línea 309: | Línea 311: | ||
B’eti’ xhjayoj hunuj ik’ti’ maka hunuj teq’anoj tzoti’, kat ko q’amb’enoj tet nixhtej unin tzet chal yib’anhiloj, kat stz’ib’nhenoj tzet chal sk’ul. | B’eti’ xhjayoj hunuj ik’ti’ maka hunuj teq’anoj tzoti’, kat ko q’amb’enoj tet nixhtej unin tzet chal yib’anhiloj, kat stz’ib’nhenoj tzet chal sk’ul. | ||
− | ==Xa hujuj yu nixhtej unin yalnoj tzoti’ slahob’al hunuj teq’an tzoti’ chila’ | + | ==Xa hujuj yu nixhtej unin yalnoj tzoti’ slahob’al hunuj teq’an tzoti’ chila’== |
''Establece conclusiones.'' | ''Establece conclusiones.'' | ||
[[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' mujer.png|right|110px]] | [[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' mujer.png|right|110px]] | ||
Línea 318: | Línea 320: | ||
Xhjayoj hunuj teq’anoj tzoti’ maka hunuj kuyb’anile, katxin ko q’annoj tet nixhtej unin ta ch’ok stz’ib’nhenoj tzet xhjayoj stanhb’aloj ko munil, tzet xhko txum yib’anhiloj. | Xhjayoj hunuj teq’anoj tzoti’ maka hunuj kuyb’anile, katxin ko q’annoj tet nixhtej unin ta ch’ok stz’ib’nhenoj tzet xhjayoj stanhb’aloj ko munil, tzet xhko txum yib’anhiloj. | ||
− | ==Xa huhuj yu spich’noj yaq’b’ilxa hej te’ hum yu kam ssayni hunuj tzet mach kaw stxumu. Ch’okoj ya’ kuywahom yalnoj tet ta chila’ hej te’ hum ay yul kuyum | + | ==Xa huhuj yu spich’noj yaq’b’ilxa hej te’ hum yu kam ssayni hunuj tzet mach kaw stxumu. Ch’okoj ya’ kuywahom yalnoj tet ta chila’ hej te’ hum ay yul kuyum== |
''Utiliza de obras de consulta y otras obras de referencia.'' | ''Utiliza de obras de consulta y otras obras de referencia.'' | ||
Línea 329: | Línea 331: | ||
Chala’ ya’ kuywahom tet nixhtej unin ta ch’ok spich’noj maka yilnoj te’ hum yib’anhiloj hej ab’xub’al xhtzotelax yul Xeq’a’, b’oj te’ hum xhtzoten yib’anhiloj b’isb’al mayab’. | Chala’ ya’ kuywahom tet nixhtej unin ta ch’ok spich’noj maka yilnoj te’ hum yib’anhiloj hej ab’xub’al xhtzotelax yul Xeq’a’, b’oj te’ hum xhtzoten yib’anhiloj b’isb’al mayab’. | ||
− | ==Xa huh yoknojpaxik’oj yu hej ab’ixb’al maka hunujxa humal | + | ==Xa huh yoknojpaxik’oj yu hej ab’ixb’al maka hunujxa humal== |
Ti’, yu ya’ni yip skuyb’al, haka’na hej ab’ixb’al tz’ib’nheb’il, hej hum shujq’inhtaj ch’eliloj, hej echel ab’ixb’al, maka hej kaw yetoj hunujnhe tzetetal tz’ib’nheb’il. | Ti’, yu ya’ni yip skuyb’al, haka’na hej ab’ixb’al tz’ib’nheb’il, hej hum shujq’inhtaj ch’eliloj, hej echel ab’ixb’al, maka hej kaw yetoj hunujnhe tzetetal tz’ib’nheb’il. | ||
[[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' hombre y mujer.png|right|105px]] | [[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' hombre y mujer.png|right|105px]] | ||
Línea 342: | Línea 344: | ||
Sb’ab’elal chila’ ya’ kuywahom ta ay hej te’ humti’ yul kuyum, ta matzetxin, b’ab’el ssaya’ ya’ te’, taka machxin chu yalni ya’ tet nixhtej unin ta ch’okoj ssaya’ te’ humti’ yul wayanhb’al maka yul konhob’. | Sb’ab’elal chila’ ya’ kuywahom ta ay hej te’ humti’ yul kuyum, ta matzetxin, b’ab’el ssaya’ ya’ te’, taka machxin chu yalni ya’ tet nixhtej unin ta ch’okoj ssaya’ te’ humti’ yul wayanhb’al maka yul konhob’. | ||
− | ==Xa huhuj yu yilnoj hun teq’anoj tzoti’ mat kaw nimejoj yoj, hunuj ik’ti’, hej b’ay chal sk’uluj, hej syilalil hunuj tzet tz’ib’nheb’il, ik’ti’ nimej yoj, tzet tz’ib’nheb’il yib’anhiloj hunuj maka | + | ==Xa huhuj yu yilnoj hun teq’anoj tzoti’ mat kaw nimejoj yoj, hunuj ik’ti’, hej b’ay chal sk’uluj, hej syilalil hunuj tzet tz’ib’nheb’il, ik’ti’ nimej yoj, tzet tz’ib’nheb’il yib’anhiloj hunuj maka== |
''Lectura de párrafos, relato corto, consejos, resúmenes, leyenda, biografía.'' | ''Lectura de párrafos, relato corto, consejos, resúmenes, leyenda, biografía.'' | ||
[[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' hombre y mujer.png|right|105px]] | [[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' hombre y mujer.png|right|105px]] | ||
Línea 356: | Línea 358: | ||
#Tonhwej b’ay k’uhan hej hum kat ko sayni sunil tzet xax jalti’. | #Tonhwej b’ay k’uhan hej hum kat ko sayni sunil tzet xax jalti’. | ||
− | ==Xa hu yilnoj, yalnoj, maka yilnoj yinh tz’inanil hej b’it tzoti’ maka hej b’it | + | ==Xa hu yilnoj, yalnoj, maka yilnoj yinh tz’inanil hej b’it tzoti’ maka hej b’it== |
''Lectura oral y silenciosa de poemas y cantos.'' | ''Lectura oral y silenciosa de poemas y cantos.'' | ||
[[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' mujer.png|right|110px]] | [[Archivo:Nuestro idioma en la escuela - Popti' mujer.png|right|110px]] | ||
Línea 391: | Línea 393: | ||
Chochexin ta matnhetajti’ chila’ to ssaya’ ya’ kuywahom yaq’b’ilxa te’ hum b’ay ahay hunq’ahan tzetetti’ yu kam smunlanhelaxi. | Chochexin ta matnhetajti’ chila’ to ssaya’ ya’ kuywahom yaq’b’ilxa te’ hum b’ay ahay hunq’ahan tzetetti’ yu kam smunlanhelaxi. | ||
+ | [[Categoría:Comunicación y Lenguaje]] [[Categoría:Educación Bilingüe]][[Category:Book:Nuestro_idioma_en_la_escuela_-_popti']] |
Revisión actual del 05:20 8 dic 2017
Ilb’ehEditar
- Xa huhuj yu nixhtej unin stxumnuj tzet chila’ sat hum.
- Ta k’ul spaj cha’a’ nixhtej unin yib’anhiloj tzet chila’ sat te’ hum.
Ilo’ hum, b’oj stxumb’anil tzet xhjila.
Yu kam ko munla skan yul swi’ nixthej unin tzet skuy yib’anhiloj ab’xub’al, kat yichikoj stxumni yinh kaw k’ul tzet chil sat hum, chu ko munlanhen hunq’ahanxati’ la. Chu kotz’ib’nhen hayeb’oj hej tz’ulik ik’ti’, kat koq’amb’en hej tzetet yib’anhiloj tzet xiltu’.
Lectura – comprensión lectora. Aquí se pueden utilizar pequeñas historias para después poner las preguntas.
Munil:
Kaw yalanhxakan xaj te’ hum chu ko q’amb’en tet nixhtej unin ta skwenta swatx’eni maka nan mak xtz’ib’nhen ik’ti’tu’. Yaj yu skuynilojxin, stzujanilxatu’ xhjayoj sb’ih mak xtz’ib’nheni, shab’ilal yet xtz’ib’nhelaxi b’oj b’ay x’a’lax elojtij tx’ihal yechel.
Jila’wej hune’ yeb’alti’ la:
No’ xhik b’oj ya’ komi’
Ay hun no’ni’an xhik chi sloto no’ ssandia hun ya’ ix. Xto ix tet naj ahb’exin, xhwochehan wab’e mak xhlonitoj, xhi ix. Xalnixin ya’ ahb’e ta xhto ix sloq’o’ hunuj libra ixkab’, kat ko watx’eni, xwatx’en ix hun ni’an anma ixkab’ jalni, xanikoj ix yinh hun ni’an te’te’. As iktij kat ha wanikoj yinh hamek q’ab’, xhipax no’ni’an xhik tet ni’an ixkab’, ha’ xtzab’ni no’ xhiktu’ sq’ab’ naj ni’an ixkab’ anmatu’xin la, yilni ix xin, xtona lemna ix syachnojayoj ni’an xhiktu’, haktu’ chu stanhkan hune’ ik’ti’ti’.
Tz’ib’lom:
Kuyum:
Hab’ilal:
Konhob’:
Hab’il kuyb’al:
B’ay xhpujb’alaxi:
María Jiménez
Sahandres
Hab’il 2003
Xajlaj
Syox hab’il kuyb’al
Maxhto spujb’ab’il
Munil b’oj nixhtej unin, yaj ya’ kuywahom ch’ijb’ali yinh.
- ¿Tzet sb’ih no’ ni’an noq’ xhallax yul hun ik’ti’ti’?
- ¿Haywanh mak ch’a’lax b’inahoj yul ik’ti’?
- ¿Tzet xhko kuy yinh hun ik’ti’ti’?
- ¿Tzet hunujxa chu he yalni yib’anhilojti’?
B’eti’xin chu janihayoj maka ko q’amb’en hej tzetet tet nixhtej unin, yaj xhjila ta mat tx’ihaloj spaj hun tzet xko q’amb’e tetti’Editar
Responde preguntas directas de respuesta simple.
Haka’ hunti’ la:
Tzet jilot no’ icham chiyo:
- Ay sup sti’
- Ay snheh
- Ay xil
- Chu koloni
B’eti’xin chu ko q’amb’en hej tzetet tet nixhtej unin, yaj xhjila ta hune’nhe spaj hun tzet xko q’amb’e tetti’.
Haka’ hunti’ la:
Q’amb’eb’al:
- Tzet hab’ih?
- Malin
- Tzet jilni no’cheh?
- Tz’ib’in
- Haywanh mak ay b’ayach?
- Howanh maka
Munil yulxa kuyum:
B’eti’ chu komunla sat yum nixhtej unin kat janihay yaq’b’ilxati’ yu skuyni sb’a.
- Awejay yaq’b’ilxa hej yeb’al haka’ hunti’
- Tzab’wej he yum kat he tz’ib’nhen hune’ kuyb’anileti’.
Sta’wekoj hej q’amb’eb’al oxeb’ semk’ob’al xhja’a’koj stz’ajoj (B’ab’el Majan)Editar
Ya’ kuywahom ssay hey syeb’al munil chala.
Responde preguntas de selección múltiple con 3 distractores. (Nivel I)
Cha’ spaj hej q’amb’eb’al tx’ihal b’ay sayiltoj spaj.
Wal xjute komunlanhen yib’anhatojti’, to hune’nhe spaj, wal ti’nanhxin to xa jilwe koq’amb’en hunuj tzetet tet nixhtej unin yaj yocheb’al tx’ihal spaj sq’ana. Xhko txumti’ ta sta’wekoj hej q’amb’eb’al oxeb’ semk’ob’al xhja’a’koj stz’ajoj.
Xhjakoj smunlanhe’ nixhtej unin hunuj tzetetti’ b’eti’, b’oj sat hunxa jum.
Haka’na hun yeb’alti’ la:
- a)Tzet smunlab’anil:
B’etetti’ cha wa’a’yoj hune’ txalhitz’ (equis) b’aytet b’ihehal t’inhan yekoj cha wab’e.
- a)¿Tzet taxka sb’ih ya’ jichmam x’ichenkanh konhob’ti’?
- B’alunh Q’ana’,
- Ampul Wech
- Ya’ Mek
- b’) ¿Tze sb’ih swayanhb’al konhob’ b’ay kaw ay heb’ya’ juxhtaj hoyom?
- Yinhch’ewex
- Xayomlaj
- B’uxub’
- k’) ¿Tzet sb’ih ko konhob’ti’ yul jab’xub’al?
- Xakala’
- Xajlaj
- Chinab’
Munil yul kuyum:
Ti’nanhxin yab’ sb’a xax jil yeb’al munil, ja’a’wejay yaq’b’il hej txoltzoti’, haxinwal stxumu’luj nixhtej unin.
Sta’we hej q’amb’eb’al kanheb’ maka howeb’ semk’ob’al xhja’a’koj stz’ajoj yu jilni tato xax skuyiloj tzet xhko yetet, hune’nhexin t’inhan yekoj. (Skab’ b’oj Syox Majan)Editar
Responde preguntas de selección múltiple con 4 y 5 distractores. (Niveles II y III)
Haxa nixhtej unin xhmunlanhenti’ sat yum.
Munil
Che yakoj hunuj txalhitz’ b’ay ay tzoti’ t’inhan ye che yab’e
- a) ¿Tzet noq’al xhirwi ay yul nhah yaj ch’oq’ yet sahk’ani?
- Chiyo
- Txitam
- Wakax
- Tunuk
- b’) ¿Tzet jalni sb’ih te’ nhah b’ay xhmunlanhelax iximpan?
- Panb’al
- Soq’omb’al
- Tzimi
- Tonhe
- ch) ¿Tzet jalni sb’ih elawe chakoj heb’ya’ ix yinh snuq’?
- Ome
- Uwe
- Tx’al
- Xile
- Tzimi
- e) ¿Tzet sb’ih no’noq’ xhjiltij yul ha’ha’?
- Tunuk
- Chap
- Kay
- Nawal
- Txuyub’
Ta chuhi, chakoj ya’ kuywahom yaq’b’ilxa hej yeb’al hakti’.
Xa hu sta’wen hej q’amb’eb’al ek’b’alxa hune’ txol tzoti’ ch’oknikoj yu ya’ni spajEditar
Responde preguntas que requieren más de una oración.
B’eti’xin, xhjilwe’ ta xa xhk’oji nixhtej unin, stxumni hunuj ab’ix maka hunuj teq’an tzoti’ ch’a’lax syeb’, katxinxin swatx’en hej txoltzoti’ yu steq’nihayoj spaj cha’a’ yib’anhiloj.
Haka’ hunq’ahanti’ la:
Q’amb’eb’al:
Tzotenhe ninoj yib’anhiloj no’chiyo jab’e’:
Haxa hexti’ che munlanhe sat he yum.
Spaj
No’ chiyo, ay no’ tz’ib’in, aypax no’ saj’inh. Chu yoknikoj no’ itahil. Chu stxonhlaxpax no’ yu ji’ni ch’en melyu. Alomnoq’ no’, haxkam chu schib’ no’ yul ko peyab’.
Munil yul kuyumu:
B’eti’ hune’nhe yeb’al xhjayoj, yaj hunxa ya’ kuywahom b’oj nixhtej unin ch’okoj smunlanhenoj yaq’b’ilxa, haxinwal xht’inhik’oj tzet skuy kuyumhum.
- ¿Tzet chu yoknikoj ch’en machit yul munil ju?
- ¿Tzetaj alomnoq’al ay b’ayex?
- Awejay hunujxa yeb’al haka’ti’.
Xa stxumu b’ojxin xa hu syijyen hunuj tzet xhchejlax yub’ tz’ib’nheb’il sat humEditar
Comprende y sigue instrucciones escritas
Ch’okoj ya’ kuywahom schejnoj yub’ hunuj tzetet tet nixhtej unin.
Hunxa komunilti’xin, choche ta xhjichekoj ko kuyni nixhtej unin yunhe b’ab’el stxumni kat syijyen hunuj chejb’anile xhchejlax yub’ tz’ib’nheb’il sat te’ hum. Kawxin yilal yeti’, haxkam hat xhjila’ ta lanhan skanpax yul swi’ tzet lanhan ja’ni skuyu’.
Haka’na hune’ yeb’alti’ la:
Wal ti’nanhxin hex unin. He hunil, ix b’oj winaj, che yi’a’tij kak’itanoj yoj te’ si’ yet hekal, haxkam ay hune’ komunil b’ay ch’oknojkoj ju.
Hex ix hexti’xin, che yi’a’tij hunuj hechukul yu he tanhenoj ulul xhko txika’ hekal, to ay tzet xhjek’tze’.
Wal ex winajexti’xin, he hunil che yi’a’tij he b’ok’wi’, haxinwal hex che paytze’ julul xhko txika’ti’.
Munil:
Yaj wal ti’nanh, ko hunilonh chonh to ko hama’ b’ay xhko txika’ julul, chonh toj yinhtaj kuyum maka yul kusina, kat ko tx’ahtx’enoj, haxinwal hekal, txiko’ ululxanhe chonh huluj.
- ¿Xe txum tzet xjala?
- ¿Tzet che yi’a’tij hex ixexti’?
- ¿Tzet che yi’a’tij hex winajexti’?
- ¿Tzet ko munil hekal?
Munil b’oj kuyum hum:
Ta xhjila, mat tx’ihaloj chejb’anile xko tz’ib’nhe, yuxinto kaw yilal ta smunlanhe ya’ kuywahom yaq’b’ilxa.
Xa hu stxumnujiloj tzet jilot maktaj q’a’ ch’a’lax syilalil xhb’ina sat hunuj teq’an tzoti’Editar
Establece caracterÌsticas del o la personaje principal de un relato.
Lawitik’a syenoj ya’ kuywahom hunti’ tet nixhtej unin, kat yek’ojtoj smunlanhenoj sat yum, kat yalnoj tzet jilot hunuj yet kuyumal.
B’etetti’ lawitik’a ko tz’ib’nhenay hunuj ik’ti’, xhjalk’oj tet nixhtej unin, kat yilnoj mak q’a’ yilal ch’a’lax b’inahoj yinh ik’ti’ti’, yaj b’ab’el chonh kolwahoj yinh haxinwal yohtajxa tzet ko munlanheni.
Haka’ hun yeb’alti’ la:
Smunil heb’ya’ mame (ik’ti’)
Heb’ya’ mama’ xhto heb’ya’ syuxu’ te’ kape, kat yanihatoj heb’ya’ yib’anh no’ buro. Lawitu’xin kat swatx’enpax heb’ya’ ixim awal, shatx’ni ya’ ixim awal, lahwitu’xin kat ssayni ya’ te’ si’ yinitoj ya’ yatut, lahwitu’xin kat swatx’en ya’ yita nixhtej yuninal.
Lahwitu’ kat swa’ nixhtej yuninal ya’tu’, haktu’xin chu sq’uyni sb’a yixal ya’, kat yijnik’oj ya’ ha’ha’, kat sb’eyk’oj ya’ ya’noj yixim yul motor
Munil:
Wal ti’nanhxin hex unin, haka’tik’a xu hin tihniloj teyet yet x’ichi ko kuyb’anilti’, che ya’a’ spaj hunq’ahan tzet chin q’amb’e’ teyetan la:
- ¿Mak q’a’ ch’a’lax syilalil yinh hun jik’ti’ lanhanto jab’enik’ojti’?
- ¿Tzet yuxinto che yala ta ha’ hun tzoti’ti’ q’a’ yilal?
- ¿Tzet munilal chu mak ch’a’lax syilalil b’eti’?
- Awejay hunujxa ik’ti’ kat he yilni mak q’a’ ch’a’lax b’inahoj.
Xa hu stxumnujiltoj maka yalnoj tzet jilot maktaj skab’ ay syilalil ahayoj sat te’ hum yul hunuj teq’an tzoti’Editar
Establece características de los personajes secundarios.
Ch’ek’ojtoj yala’ tzet jilni maktaj skab’ q’a’ yilal ye ch’a’lax b’inahoj yinh hej ik’ti’ ch’a’lax yab’e’ maka xilayoj sat te’ hum.
B’etetti’, to xhjoche taxa stxumpax nixhtej unin maktaj skab’ yetij ch’a’lax syilalil sat hunuj ik’ti’. Hune’ti’ kaw yilal, waxamkam q’a’ ya’taj ye xhjab’eti’, yaj choche ta xhja’ skuyu’ nixhtej unin, haxkam ch’ichojkoj shelanb’i smunla yulxa jab’xub’al popti’.
Xhja’a’paxkoj hune’ ni’an ik’ti’ lanhanto jilniti’la.
Smunil heb’ya’ mame (ik’ti’)
Heb’ya’ mama’ xhto heb’ya’ syuxu’ te’ kape, kat yanihatoj heb’ya’ yib’anh no’ buro. Kat swatx’enpax heb’ya’ ixim awal, shatx’ni ya’ ixim awal, lahwitu’xin kat ssayni ya’ te’ si’ yinitoj ya’ yatut, lahwitu’ xin kat swatx’en ya’ yita nixhtej yuninal.
Lahwitu’ kat swa’ nixhtej yuninal ya’tu’, haktu’xin chu sq’uyni sb’a yixal ya’, kat yijnik’oj ya’ ha’ha’, kat sb’eyk’oj ya’ ya’noj yixim yul motor.
Yaj johtajxa chub’il mach tonhe niman xhko q’amb’ena tet nixhtej unin,
Munil:
- ¿Maktaxka ch’a’lax b’inahoj sat ik’ti’ti’ yaj skab’ yekoj che yab’e?
- Haywanh taxka mak skab’ ch’a’lax syilalil?
- Tzet taxka yuxinto xhjal hunti’?
- Tzet munilal chu maktaj xhjalti’?
Xa hu stxumnujiloj tzetaj smajanil maka tzet xhtit sataj hunujxa tzet xhjub’Editar
Establece secuencias espaciales.
Chalilojti’ chub’ilxa stxumu’ nixhtej unin stxolil hej majan munil xhjub’, maka b’ay ayk’oj hunuj tzetet:
Haka’ hunq’ahan xhjala’ti’ la:
B’eti’xin chu jalni tet nixhtej unin chub’il machuyek’natoj swatx’en hunuj majan munil ta maxhto slahikoj b’ab’el majan. Taka machxin, chu jalnipax tet ta syamanil ch’ilnoj yinh ahilb’ahil, haxinwal skuypaxiloj tzet yelapno yeti’.
Munil:
Mat kaw tx’ihaloj yeb’al xjayoj b’eti’, yuxinto skwentaxa ya’ kuywahom kam skuyniti’ b’oj nixhtej unin.
- Chitoj ya’ kuywahom nixhtej unin yinhtaj kuyum, kat syeni ya’ tet b’ay ay ahilb’a, helilb’a, okilb’a b’oj ek’ilb’a.
- Yewej yinh he q’ab’ wet b’ay ay hunun txukut xwa’ he kuyu’ ti’nanhan.
Xa hu stxumnujiloj sq’inalil b’ay chija’ sb’a hunuj tzetet chil sat hunuj humEditar
Establece secuencias temporales.
Ch’okoj ya’ kuywahom yichenojkanh hej munil b’ay chu skuynuj nixhtej unin yilnoj hantaj q’inalil b’ay chuhuj hunuj tzetet.
Chalilojti’ chub’ilxa stxumu’luj nixhtej unin hantaj sq’inalil ayikoj xolb’al hej majan munil xhju.
Munil:
Wal ti’nanhxin, xhko munlanhe’ hune’ti’ ho’ ho’taj yechq’inalil (minuto), ta machoj mataj ch’elojkoj ko munil.
Xa huhuj yu yokoj tuknuj stxumunujiloj hej tzetet kat yalnoj tzet chiltij yul swi’Editar
Realiza inferencias.
B’etetti’ xa huhuj yu, yokoj tuknuj stxumunujiloj hej tzetet kat yalnoj tzet ayiktoj yul swi’.
Tzanojab’ tzet tz’ib’nheb’il maka xhallax tet, xhk’ojoj yokoj tuknuj stxumnuj kat yinojiltij yul swi’ tzet chala’ yib’anhilojti’, matxa tonhehoj chila’ te’ hum, to xa huhuj yu smunlanhenoj yu kam stxumnuj.
Munil:
B’eti’ xhjayoj hunuj ik’ti’ maka hunuj teq’anoj tzoti’, kat ko q’amb’enoj tet nixhtej unin tzet chal yib’anhiloj, kat stz’ib’nhenoj tzet chal sk’ul.
Xa hujuj yu nixhtej unin yalnoj tzoti’ slahob’al hunuj teq’an tzoti’ chila’Editar
Establece conclusiones.
Etza lahanpax smunlab’anil hunxa majan munilti’, haxkam lawitik’a jilnoj hunuj kuywab’al, katxin xin chalnoj nixhtej unin tzet stxumu b’oj tzet ch’ok stanhb’alxakan munilti’.
Munil:
Xhjayoj hunuj teq’anoj tzoti’ maka hunuj kuyb’anile, katxin ko q’annoj tet nixhtej unin ta ch’ok stz’ib’nhenoj tzet xhjayoj stanhb’aloj ko munil, tzet xhko txum yib’anhiloj.
Xa huhuj yu spich’noj yaq’b’ilxa hej te’ hum yu kam ssayni hunuj tzet mach kaw stxumu. Ch’okoj ya’ kuywahom yalnoj tet ta chila’ hej te’ hum ay yul kuyumEditar
Utiliza de obras de consulta y otras obras de referencia.
Yaj kaw yilal ta ay tx’ihal te’ hum xhtzoten yib’anhiloj tzet xhko kuy yul kuyum, haxinwal k’ulch’antajnhe stzab’nojpax nixhtej unin hej te’ humtu’.
Kaw yilala ta xhko kuypax yinh tzet chu yoknikoj te’ hum. Yilal stxumni b’oj skuynilopax chub’il ta xhjoche johtajnhen tx’ihal yib’anhiloj hunuj tzet xhko kuyu, ta chaltu’, yilal ta tx’ihal hej te’ hum xhjil chonh kolnoj yinh.
Munil:
Chala’ ya’ kuywahom tet nixhtej unin ta ch’ok spich’noj maka yilnoj te’ hum yib’anhiloj hej ab’xub’al xhtzotelax yul Xeq’a’, b’oj te’ hum xhtzoten yib’anhiloj b’isb’al mayab’.
Xa huh yoknojpaxik’oj yu hej ab’ixb’al maka hunujxa humalEditar
Ti’, yu ya’ni yip skuyb’al, haka’na hej ab’ixb’al tz’ib’nheb’il, hej hum shujq’inhtaj ch’eliloj, hej echel ab’ixb’al, maka hej kaw yetoj hunujnhe tzetetal tz’ib’nheb’il.
Utiliza publicaciones periódicas: periódico, semanario, boletín, revista, revistas especializadas.
Wal ti’nanh hex unin, ay hunq’ahan te’ ab’ixb’al hum xwitij he yila’an, katxin xin, che tz’ib’nhe’ hanik’oj tzet xe txumu.
Xhko txum yinhti’, chub’il ta ay hunuj tzet skuy choche ta kam ch’ek’ ab’la yib’anhiloj, ta chaltu’, chu ssaylaxik’oj sat hej te’ ab’ixb’al tz’ib’nheb’il, hej ab’ixb’al suhjq’inhtaj ch’eliloj b’oj yaq’b’ilxa hej te’ hum, yaj chocheti’ ta ayxa hunq’ahan humti’ yul kuyum.
Munil:
Sb’ab’elal chila’ ya’ kuywahom ta ay hej te’ humti’ yul kuyum, ta matzetxin, b’ab’el ssaya’ ya’ te’, taka machxin chu yalni ya’ tet nixhtej unin ta ch’okoj ssaya’ te’ humti’ yul wayanhb’al maka yul konhob’.
Xa huhuj yu yilnoj hun teq’anoj tzoti’ mat kaw nimejoj yoj, hunuj ik’ti’, hej b’ay chal sk’uluj, hej syilalil hunuj tzet tz’ib’nheb’il, ik’ti’ nimej yoj, tzet tz’ib’nheb’il yib’anhiloj hunuj makaEditar
Lectura de párrafos, relato corto, consejos, resúmenes, leyenda, biografía.
Hex unin, wal ti’nanh, che yila’ hunq’ahan ik’ti’ti’ la, katxin xin che yi’a’ltij tzet skuyb’anil xhkankan te yet che yab’e.
Yinh hun majan munilti’, yocheb’al sik’leb’il sunil hunq’ahan tz’ib’ti’ yu ya’ kuywahom, haxinwal matxa ya’tajoj ch’ab’enoj nixhtej unin skuynuj. Kaw tx’ihal hum smaja yuxinto mach ko tz’ib’nhe’ sunilti’ b’eti’, to haxa ya’ kuywahom skwenta smunlanhen yul kuyum.
Munil:
- ¿Ay hunuj tzet tz’ib’nheb’il yib’anhiloj hunuj mak yul konhob’ti’ he yohtaj?
- Hun teq’an tzoti’ xhwala’ teyet ti’an la, che yi’a’ltij syilalil.
- Xhkankan he muniloj hunti’ la: yet chex apnoj b’ayex che q’ana’ tet hemam Nalalalalalalalalalalalalalalalalalalalalalalalalalalalalalalhemi’, maka tet he mam icham maka mi’ ixnam ta chal heb’ya’ hunuj sk’ulaloj Nteyet, kat he ya’noj johtajnhe’ hekal.
- Tonhwej b’ay k’uhan hej hum kat ko sayni sunil tzet xax jalti’.
Xa hu yilnoj, yalnoj, maka yilnoj yinh tz’inanil hej b’it tzoti’ maka hej b’itEditar
Lectura oral y silenciosa de poemas y cantos.
Chi’a’toj ya’ kuywahom tx’ihal hej b’it tzoti’ maka hej b’it kat yitxq’anojtoj ya’ tet nixhtej unin, kat yalnoj ya’ tet hantaj q’inalil ch’okoj yilnoj munilti’, katxin xin xhjalnoj tet ta ch’okoj ya’a’yoj hunuj b’it tzoti’.
Wal hunxa majan ko munilti’xin chaliloj, chub’il xax kaw kuylax nixhtej unin ilo’ hum b’oj stxumni tzet tz’ib’nheb’il yu ya’ kuywahom, yuxinto b’eti’, yu yok yip hunuj kuyb’anile, cha’a’koj ya’ smuniloj kuyumhum ilo’ hum b’ay ahay hej b’it maka hej b’ittzoti’, yaj yinhnhe sb’aq’ sat chila’ te’ hum, machala’ yinh sti’.
Haka’na hunq’ahanti’ la:
Komi’ (b’it tzoti’)
Komi’, kaw k’ulch’ankanoj ya’ jinh
Waxamkam chonh smaq’ ya’
Chonh yoche ya’
Ha’ ya’ x’a’ni jila’ sajil q’inal
Sat yib’anh q’inal.
Ha’ya’ xkonh lotzeni
Ha’ya’ chonh ochen
Stohb’al q’inal
Xhtit yul hin k’ulan (b’it)
Xhtit yul hink’ulan
Tzet xu wek’
Yinh naj tzehalan
Kochnhe mach b ‘aq’inh
Xhtanhojkan
Naj sk’ulch’anilti’
¡Ay leje!
Munil:
Chochexin ta matnhetajti’ chila’ to ssaya’ ya’ kuywahom yaq’b’ilxa te’ hum b’ay ahay hunq’ahan tzetetti’ yu kam smunlanhelaxi.
Aplicar estrategias para entender y recordar. Implica estar en capacidad de comunicar lo que se ha leído y escuchado.
En gramática, se entiende por oración a la estructura que está formada por sujeto y predicado. Una oración transmite una idea completa.